Poor Economics (Hiểu nghèo thoát nghèo)

 https://www.facebook.com/kienkinhte/posts/pfbid0X4LAspvfThv2R3ewjsz13JBke9RYbrzHEWi7j1eUkCWaq29C3iBTsd3KruW6AsjFl

ĐỊNH KIẾN CỦA CHÚNG TA VỀ NGƯỜI NGHÈO

Chắc hẳn bạn đã từng ít nhất một lần nhìn thấy một gia đình thu nhập thấp, sống trong căn nhà lụp xụp, bữa ăn chật vật nhưng lại sở hữu một chiếc tivi màn hình phẳng, một dàn karaoke, hoặc sẵn sàng vay mượn để làm một đám cưới linh đình.

Phản ứng đầu tiên của phần lớn xã hội là sự phán xét: "Nghèo mà sĩ!", "Không biết quản lý tài chính bảo sao nghèo truyền kiếp!" Chúng ta tự tin cho rằng nếu họ biết nhịn ăn nhịn mặc, tiết kiệm từng đồng để đầu tư vào giáo dục hay công cụ sản xuất, họ chắc chắn đã thoát nghèo.

Nhưng theo các nghiên cứu từ cuốn sách Poor Economics (Hiểu nghèo thoát nghèo) của hai nhà kinh tế học đoạt giải Nobel Abhijit Banerjee và Esther Duflo, tư duy phán xét đầy bề trên đó của chúng ta hoàn toàn sai lầm.

"Tivi quan trọng hơn thức ăn"

Trong quá trình nghiên cứu tại một ngôi làng hẻo lánh ở Maroc, hai nhà kinh tế học đã gặp một người đàn ông tên là Oucha Mbarbk. Gia đình ông sống trong một ngôi nhà nhỏ không có nước máy hay hệ thống vệ sinh, công việc thì bấp bênh. Dù thức ăn hàng ngày không được đảm bảo, nhưng trong phòng của ông lại chễm chệ một chiếc tivi, một ăng-ten chảo và một đầu đĩa DVD.

Khi được hỏi ông sẽ làm gì nếu có thêm tiền, Oucha trả lời ông sẽ mua thêm thức ăn. Nếu có nhiều tiền hơn nữa? Ông sẽ mua thức ăn ngon hơn.

Vậy tại sao ông lại mua tivi và đầu đĩa khi gia đình còn đang thiếu ăn? Câu trả lời của ông khiến các nhà kinh tế học sững sờ: "Ồ, nhưng tivi quan trọng hơn thức ăn!".

Cơn đói tinh thần đáng sợ hơn cơn đói thể xác

Giới hoạch định chính sách và những người thuộc tầng lớp khá giả thường đóng khung nhu cầu của người nghèo vào yếu tố "lượng calo" để sinh tồn. Nhưng họ đã tàn nhẫn bỏ qua một khía cạnh con người nhất: nhu cầu tinh thần.

Thực tế, cuộc sống ở một ngôi làng nghèo (hay một khu ổ chuột) vô cùng tẻ nhạt và bế tắc. Không có rạp chiếu phim, không có nhà hát, không có quán cà phê để ngồi ngắm những người lạ thú vị qua lại. Quanh năm suốt tháng, họ chỉ đối mặt với sự mệt mỏi của lao động chân tay và sự vô định của tương lai.

Trong bối cảnh đó, một chiếc tivi không phải là món đồ xa xỉ để "khoe mẽ". Nó là liều thuốc giảm đau tâm lý ngay lập tức. Nó mang lại sự giải trí, niềm vui nhỏ nhoi để xoa dịu những áp lực khổng lồ của thực tại. Tương tự, khi có thêm một khoản tiền nhỏ, người nghèo thường không mua thêm ngũ cốc để tăng calo; họ mua đường, trà, hoặc những thực phẩm mang lại sự ngon miệng. Bộ não con người luôn khao khát hương vị và sự hài lòng, chứ không chỉ tồn tại như một cỗ máy sinh học.

Việc chỉ trích họ thiếu tầm nhìn cũng giống như việc một người đang ngồi phòng điều hòa mát mẻ đi mỉa mai một người lao động kiệt sức dưới nắng gắt: "Tại sao lại mua nước ngọt giải khát thay vì tiết kiệm số tiền đó cho kế hoạch 10 năm sau?".

Sự tàn nhẫn của "Bẫy nghèo hình chữ S"

Nhiều người trung lưu thường đứng từ trên cao áp đặt logic của mình: "Tại sao không kiên trì tiết kiệm mỗi ngày một ít để làm vốn?".

Đó là vì chúng ta đang may mắn đứng ở nửa trên của "đồ thị phát triển hình chữ S". Ở vị trí này, một khoản tiết kiệm nhỏ hôm nay, nhờ lãi suất kép và cơ hội, sẽ sinh lời để bạn mua nhà, mua xe trong tương lai.

Nhưng người nghèo mắc kẹt ở vùng đáy sâu nhất của đường cong chữ S. Ở khu vực "bẫy nghèo" này, thu nhập trong tương lai thực chất còn thấp hơn thu nhập hiện tại. Bất kỳ nỗ lực chắt bóp nào hôm nay cũng có thể bị quét sạch ngay ngày mai bởi lạm phát, một cơn bệnh đột xuất, hoặc thời tiết cực đoan làm hỏng mùa màng.

Họ cảm nhận rất rõ quy luật vật lý kinh tế tàn khốc này. Họ hiểu rằng có thắt lưng buộc bụng thêm hàng chục năm thì khoản tích lũy ít ỏi đó cũng không đủ để thay đổi sinh kế hay vượt qua điểm tới hạn của đồ thị. Khi sự thay đổi mang tính đổi đời có vẻ quá xa vời và phi thực tế, thì lựa chọn hợp lý nhất chính là dồn nguồn lực để cải thiện chất lượng sống ngay trong hiện tại. Mua một món đồ giải trí nhỏ hôm nay là một quyết định hoàn toàn logic, bởi sự hy sinh ở hiện tại không hề đảm bảo một tương lai tốt đẹp hơn.

Lời nguyền "Thuế Nhận Thức"

Những người có tài chính ổn định thường không nhận ra rằng môi trường sống của họ đã được thiết kế sẵn các "cú hích" hỗ trợ: nước sạch từ vòi, lịch tiêm chủng y tế được nhắc nhở, và các khoản hưu trí được trích lập tự động. Năng lượng trí óc của họ được giải phóng hoàn toàn để nghĩ về chiến lược thăng tiến hay đầu tư.

Ngược lại, tình trạng thiếu hụt tài chính chính là một loại "thuế đánh vào năng lực nhận thức" của người nghèo. Mỗi sáng thức dậy, họ phải dùng toàn bộ băng thông nhận thức để giải quyết bài toán sinh tồn: tìm nguồn nước an toàn, tính toán từng đồng chi tiêu, và nơm nớp lo sợ rủi ro. Sự căng thẳng này chiếm dụng toàn bộ tâm trí, y hệt một hệ thống máy tính bị treo vì quá tải. Khi năng lực phân tích cạn kiệt, những quyết định mang tính phản xạ ngắn hạn sẽ tự động tiếp quản.

Đừng dạy người nghèo cách tiêu tiền

Những người có thu nhập thấp không hề thiếu trí thông minh hay năng lực tư duy. Sự "thiếu ý chí tiết kiệm" mà xã hội hằng ngày vẫn mỉa mai thực chất lại là một chiến lược thích nghi vô cùng logic khi con người bị dồn ép dưới đáy của bẫy nghèo.

Họ đưa ra những quyết định hoàn toàn hợp lý khi đặt trong bối cảnh sống đầy hạn chế và khắc nghiệt của họ. Lần tới, khi thấy một người lao động mua một chiếc tivi hay uống một cốc trà ngọt đắt tiền, xin đừng vội phán xét. Giống như tất cả chúng ta, họ cũng cần một lý do để mỉm cười và tìm thấy chút ý nghĩa để tiếp tục sống qua ngày.