Sự tha hóa là hệ quả tất yếu của hoàn cảnh (hệ thống), hay cốt lõi vẫn nằm ở sự lựa chọn và trách nhiệm cá nhân? (tâm lý học)

 https://www.facebook.com/BVNTP/posts/pfbid0FMyZGSX72pPxWfkh4awvMm8rpvAAS4D9SkxMwaqcRW8VfppzgKYEY61LvvZCv4egl

Năm 1971, không lâu sau khi nhận chức giáo sư tại Đại học Stanford, Philip Zimbardo đã bắt tay vào thực hiện một trong những nghiên cứu: Ông tự bổ nhiệm mình làm giám thị của một nhà tù giả lập, phân công các sinh viên tình nguyện vào vai tù nhân hoặc lính gác trong hai tuần tiếp theo. Những lính gác nhanh chóng nhập vai, bắt ép tập thể dục như một hình phạt và xử lý những người chống đối. Các tù nhân trở nên thụ động và trầm cảm, và cuộc thử nghiệm đã bị đình chỉ sau sáu ngày do những lo ngại về sự an toàn của họ.

-Hệ thống quyết định hành vi: Thông qua Thí nghiệm Nhà tù Stanford (SPE), Zimbardo lập luận rằng hành vi tàn ác không nhất thiết xuất phát từ bản chất cá nhân ("những quả táo hỏng"), mà do một môi trường độc hại ("chiếc thùng hỏng") ép buộc.

-Cơ chế thao túng nhận thức: Tính ẩn danh (đồng phục, còi) và áp lực của vai trò xã hội có khả năng xóa nhòa ý thức cá nhân. Người nắm quyền nhanh chóng trở nên độc đoán, trong khi người yếu thế rơi vào trạng thái "bất lực tập thể" (learned helplessness).

-Sự liên hệ: Quan điểm này của Zimbardo cung cấp nền tảng thực nghiệm cho cơ chế Đổ trách nhiệm lên hệ thống (Displacement of responsibility) trong Thuyết thoái lui đạo đức của Albert Bandura. Người ta trở nên tàn nhẫn vì họ tin rằng "vai trò" và "hoàn cảnh" đòi hỏi họ phải làm thế.

Các tác giả của một bản thử nghiệm lại gần đây được phát sóng trên BBC đã phản bác lại những tuyên bố của Zimbardo rằng chỉ cần vai trò xã hội và đồng phục là đủ để biến đổi con người. Trong nghiên cứu của họ, các lính gác đã bị chia rẽ, cảm thấy không thoải mái về mệnh lệnh và quyền lực của mình. Các tù nhân đã tổ chức lại và đàm phán các điều khoản mới.

Trách nhiệm cá nhân: Tâm trí chỉ trở thành kẻ cai ngục khi chủ thể chấp thuận sự giam cầm đó. Sự phản biện này hoàn toàn đồng thuận với triết lý của Hannah Arendt: Việc biện minh rằng mình "chỉ đang đóng vai trò được giao" hay "tuân theo hệ thống" không xóa được tội lỗi, mà sự vô tư lự (thiếu suy nghĩ độc lập) đó chính là bản chất của cái ác.

*Tâm trí có thể là một kẻ cai ngục, nhưng chỉ khi bạn chọn nó là như vậy*

Ly rượu này

 https://www.facebook.com/reel/1004466128864714

Một ly rượu tronng gió đêm

Hãy để chuyện cũ chuốc tôi say

Có tổn thương, có nước mắt

Giờ đây đều không còn hối hận nữa.

Một ly rượu sau buổi hoàng hôn

Kính những chuyện đúng sai, thị phi ở đời

Uống cạn đi

Ly rượu này

Năm tháng trôi nhanh như nước chảy

Từ nay về sau quyết không quay đầu lại.

Anh có những vết chai sạn mà tuổi em chưa kịp hiểu

 https://www.facebook.com/reel/1588152996168522

Anh có những vết chai sạn mà tuổi em chưa kịp hiểu. Ta sống ở hai nhịp khác nhau, anh lặng lẽ với những cơn mưa đã từng đổ, còn em vẫn mải mê chạy theo ánh nắng chưa thể chạm tới ở cuối ngày. Em đâu thể trẻ mãi, anh cũng sóng gió nhiều, mình thương nhau mà sống, đời còn có bao nhiêu..

3 điều không nói, 3 việc không làm

 

CÁC GIAI ĐOẠN PHÁT TRIỂN – VÀ ĐIỀU GÌ SẼ XẢY RA NẾU CHÚNG TA BỎ LỠ MỘT GIAI ĐOẠN

 https://www.facebook.com/tamlyhoclagi/posts/pfbid02EeaYVau9fuUgt8jpuPN6Gqxn8fTSLBxHgaiXjRLX3QxmhdRvajtXuyRvS3CKJPsul

Một trong những khía cạnh kỳ lạ nhất trong cấu trúc tâm lý của con người là chúng ta cần trải qua một loạt các giai đoạn phát triển trong thời thơ ấu và tuổi vị thành niên để đạt được sự trưởng thành. Nhưng nếu vì bất kỳ lý do nào mà ta bỏ lỡ một giai đoạn nào đó, thì phần thiếu hụt này sẽ âm ỉ trong tiềm thức, thúc giục chúng ta quay lại để hoàn thiện nó, dù nó có thể chỉ là những nhu cầu của một đứa trẻ tập đi, ngay cả khi chúng ta đã bước sang tuổi trung niên.

Những giai đoạn phát triển quan trọng

Các giai đoạn trung tâm của tuổi thơ có thể được tóm tắt như sau:

- Giai đoạn được yêu thương (The Adored Stage)

Trong những tháng năm đầu đời, dù chưa làm được gì, chúng ta vẫn cảm nhận được sự chấp nhận và yêu thương sâu sắc từ những người chăm sóc mình, chỉ bởi vì ta đã hiện diện trên đời, yếu ớt, mong manh và (có lẽ) sở hữu một chiếc mũi xinh xắn dễ thương.

- Giai đoạn vô trách nhiệm (The Irresponsible Stage)

Đây là giai đoạn ta khám phá thế giới với sự tò mò đầy tự do, không phải chịu quá nhiều hậu quả hay gánh nặng. Ta có thể đặt câu hỏi, thử thả mọi thứ xuống sàn, búng mì ống lên trời hay hét “baaaa” cả trăm lần mà không ai cản trở.

- Giai đoạn nghịch ngợm (The Naughty Stage)

Đây là lúc ta có thể thoải mái bộc lộ sự bướng bỉnh, ganh tỵ, phá phách hay vi phạm các quy tắc – nhưng vẫn được tha thứ và không bị gán mác “xấu xa” hay “hư hỏng.”

- Giai đoạn học lễ nghĩa (The Manners Stage)

Ta bắt đầu học về tầm quan trọng của việc “ngoan ngoãn,” làm hài lòng người khác và thích nghi với những yêu cầu từ xung quanh.

Tuổi vị thành niên tiếp tục mang đến những giai đoạn phát triển khác:

- Giai đoạn nổi loạn

Ta hét vào mặt bố mẹ, tuyên bố rằng mình không bao giờ muốn được sinh ra, thách thức mọi loại quyền uy và cố gắng trở nên thật “dị biệt.”

- Giai đoạn khám phá tình dục

Ta bắt đầu cho phép bản thân tìm hiểu những mong muốn sâu thẳm về tình dục và khám phá con người thật của mình trong khía cạnh này.

- Giai đoạn trách nhiệm (The Responsible Stage)

Ta tìm thấy con đường nghề nghiệp, chấp nhận những đòi hỏi của học hành – và thích nghi với các giới hạn của công việc.

- Giai đoạn gắn bó cảm xúc

Ta từ bỏ niềm vui của sự khám phá tình dục để đón nhận niềm vui phức tạp của một mối quan hệ sâu sắc.

Điều gì xảy ra khi bỏ lỡ một giai đoạn?

Các giai đoạn này cần một môi trường đủ tốt để có thể diễn ra trọn vẹn. Ví dụ, giai đoạn nổi loạn cần cha mẹ biết chịu đựng sự cáu gắt và tức giận của con. Giai đoạn vô trách nhiệm cần người lớn chấp nhận cho ta nhảy nhót ầm ĩ trên ghế sofa suốt một giờ đồng hồ. Nhưng thực tế, không phải lúc nào điều kiện cũng thuận lợi. Có thể có trầm cảm, tức giận, một người anh chị em bị bệnh, một cuộc ly hôn hoặc những yếu tố khác buộc chúng ta phải nhảy cóc sang một phiên bản trưởng thành giả tạo.

Kết quả là, ta có thể trở nên “có trách nhiệm” trước khi kịp nổi loạn; cam kết cảm xúc trước khi được tự do khám phá tình dục; hoặc trở thành “người tốt” trước khi có cơ hội thử nghiệm sự nghịch ngợm.

Sự thiếu hụt này thường không lộ rõ ngay lập tức, nhưng theo thời gian, giai đoạn bị bỏ lỡ sẽ đòi hỏi được chú ý, có khi bằng cái giá làm đảo lộn cả cuộc đời chúng ta. Một nguyên tắc chung của tâm lý học là: không giai đoạn nào bị bỏ lỡ mà dễ dàng buông tha ta, cho đến khi nó được nhận ra, trân trọng, trải nghiệm và hoàn thành. Nếu ta cố gắng đè nén nó, nó sẽ dày vò tâm hồn và cơ thể, buộc ta phải đối mặt và sửa chữa.

Điều này giải thích vì sao một luật sư vốn rất trách nhiệm có thể đột nhiên, ở tuổi 42, bỏ lại gia đình để tham gia vào một cộng đồng sống tự cung tự cấp. Hoặc họ chọc tức sếp bằng một sai lầm kỳ lạ và bị sa thải. Hoặc một cụ già 80 tuổi ly hôn vì nhận ra rằng cả đời họ chưa bao giờ được ôm ấp và chấp nhận chỉ đơn thuần vì “họ là họ.” Hay một người 67 tuổi bỗng chốc lao vào rượu chè và hét lên giữa khu vườn lúc nửa đêm, để giải phóng năng lượng và sự tức giận mà họ chưa từng được phép thể hiện trong gia đình khi còn nhỏ.

Hồi phục những giai đoạn đã mất

Đôi khi, chúng ta nửa đùa nửa thật rằng mình ước có thể “trở lại làm em bé một buổi chiều.” Nhưng câu nói này ẩn chứa sự thật: có những phần trong ta luôn khao khát được trải nghiệm những gì ta đã không có đủ.

Điều tốt nhất ta có thể làm là nhận ra giai đoạn nào đã bị bỏ lỡ và tìm cách trải nghiệm nó một cách an toàn, hiệu quả mà không phá hỏng những gì đã đạt được ở các giai đoạn sau. Ta có thể phải giải thích với người bạn đời, đồng nghiệp hoặc bạn bè rằng mình đã bỏ lỡ giai đoạn được yêu thương, giai đoạn nghịch ngợm, hoặc giai đoạn khám phá tình dục. Điều này không hề dễ dàng cho bất kỳ ai.

Điều cuối cùng mà bài học này nhắn nhủ là: không nên ép ai trưởng thành quá sớm. Mỗi khi ta thấy một đứa trẻ hay thiếu niên được ca ngợi là “già trước tuổi” hay “đã rất chín chắn,” ta nên lo lắng và nếu đó là chính ta, ta nên tiếc nuối.

Thế giới sẽ bình yên hơn biết bao nếu những đứa trẻ trưởng thành ngoài mặt nhưng bên trong vẫn là những em bé khóc thầm hay những đứa trẻ cáu kỉnh được sống đúng với lứa tuổi của mình vào thời điểm an toàn và dễ dàng nhất để làm như vậy.

Nguồn: THE STAGES OF DEVELOPMENT – AND WHAT IF WE MISS OUT ON ONE…The School Of Life

Tranh: "Cậu bé trên những phiến đá," Henri Rousseau, khoảng năm 1895 – 1897 (Wikimedia Commons)

trong Phật giáo có 13 hạnh đầu đà

 https://www.bbc.com/vietnamese/articles/c74ylrn9197o

Đoàn Walk for Peace không phải là một đoàn tu đầu đà (dhutanga) theo nghĩa chặt chẽ như cách nhiều người hiểu về các vị hành giả đầu đà ở Đông Nam Á, nhưng hành trình của họ được mô tả là lấy cảm hứng từ hạnh đầu đà trong truyền thống Phật giáo Theravāda.

"Nếu như nói tới bộ hành thì trong Phật giáo có 13 hạnh đầu đà mà Đức Phật đã dạy. Trong 13 hạnh đầu đà không hề nói rằng là phải đi bộ, mà chỉ có là tìm một trú xứ trong núi rừng hay là bãi tha ma, đất trống...

"Trong kinh thì Đức Phật nói là trú xứ đó phải cách xa với làng xóm 500 lần mũi tên bắn, để đảm bảo trú xứ đó không quá xa với làng mạc, để các chư tăng có thể xuống đó khất thực nuôi mạng rồi trở về tu tập và cũng không quá gần để sự tu tập bị làm phiền," sư Tuệ Nhân giải thích.

Ông nói thêm rằng 13 pháp hạnh đầu đà là chú trọng vào việc tu tập tự thân, ẩn tu chứ không đi bộ, cho nên "hành trình này mới gọi là Bộ hành vì Hòa bình chứ không phải là đi đầu đà."

Việc bộ hành này được giải thích là hạnh nguyện của chư tăng, để lan tỏa một thông điệp từ, bi, hỉ, xả và sự chánh niệm tỉnh giác.

"Tại sao không đi xe, đi máy bay mà phải đi bộ, vì khi đi bộ mình nhìn thấy mình được rõ ràng hơn, thấy được tâm thức của mình như thế nào khi đau, mệt, đói khát, bệnh tật...

"Mình cũng nhìn thấy những cảnh vật cây cối mà vốn dĩ nó đã tồn tại như vậy nhưng lâu nay không nhìn thấy được hết vẻ đẹp hay sự tàn lụi của nó.

"Mình cũng nhìn thấy được tất cả những con người bước ra ngoài đường chờ tăng đoàn hàng giờ, nhìn thấy nỗi khổ của họ và từ đâu mà họ đến," ông nói với BBC.

Hãy yêu ngày tới dù quá mệt kiếp người....

 https://www.facebook.com/nguyen.n.an.14/posts/pfbid02xeAzo5HZrsgnjbv6Han1GmWmbW5uvsy58CGs9qriG4tTAzFofV2XbMNdYKXTUicUl

"Hãy yêu ngày tới dù quá mệt kiếp người...."

Có những ngày sống cũng là gánh nặng.

Thức dậy vào buổi sáng không phải vì háo hức với một điều gì mới lạ đang chờ phía trước, mà đơn giản vì mình không có lựa chọn nào khác ngoài việc tiếp tục.

Có những ngày, tiền bạc đè nặng trên vai.

Có những ngày, nhìn quanh thấy người mình từng giúp đỡ thì xa dần, người mình mong chờ thì im lặng.

Có những ngày, mọi dự định đều phải xếp lại sau những lo toan rất nhỏ: một bữa ăn, một bình xăng, một khoản chi chưa biết lấy đâu để bù đắp.

Và cũng có những ngày, lòng người mệt hơn cả thân xác.

Mệt vì nghĩ ngợi.

Mệt vì kỳ vọng.

Mệt vì những điều không thể nói ra.

Ở tuổi trẻ, ta thường nghĩ rằng chỉ cần cố gắng là đủ.

Đi qua nhiều năm tháng mới hiểu rằng có những đoạn đường không thiếu ý chí, không thiếu nghị lực, mà chỉ thiếu một chút may mắn, một chút thuận duyên, hoặc đơn giản là một bàn tay đưa ra đúng lúc.

Nhưng rồi, sau tất cả, mặt trời vẫn mọc.

Ngày mới vẫn đến.

Ta vẫn đứng dậy, pha một ly cà phê, nổ máy xe, tiếp tục công việc còn dang dở.

Không phải vì mình mạnh hơn ai.

Mà vì cuộc đời đã dạy rằng có những lúc chiến thắng lớn nhất không phải là thành công, mà là không bỏ cuộc.

Nên nếu hôm nay bạn thấy mệt, hãy cho phép mình được mệt.

Nếu hôm nay bạn thấy lòng chùng xuống, hãy cho phép mình được lặng yên.

Nhưng đừng vội quay lưng với ngày mai.

Bởi biết đâu, điều mà hôm nay ta chưa thấy lối ra, ngày mai lại xuất hiện một cánh cửa.

Hãy yêu ngày tới, dù quá mệt kiếp người.