https://www.facebook.com/thejasmineguywriter/posts/pfbid0cLjCbZ8XkajR4NhvrUWmkvzH2yv3YqjNJNn5q7KkYKJuqLSK81Zqo32U5kH4PTv3l
Bao lâu nay mình vẫn nghĩ: Tại sao một bậc đại từ bi, đại trí tuệ như Đức Thích Ca lại do dự về việc thuyết pháp sau khi đắc đạo?
(Why did The Buddha hesitate to teach the Dharma after attaining enlightenment?)
Sau khi Đức Thích Ca thành đạo dưới cội cây bồ đề, Ngài đã không lập tức đi thuyết pháp. Trái lại, theo những gì mình đọc và hiểu với trí tuệ khiêm tốn của mình, Ngài có sự do dự.
Trong truyện tích có nêu lên rằng Ngài quán sát và nhận ra giáo pháp mình vừa chứng ngộ là thâm sâu, khó thấy, khó hiểu, lại còn đi ngược lại thói đời. Và chính vì vậy, trong khoảnh khắc ấy Đức Phật đã nghiêng về ý nghĩ không giảng dạy. Nói cách khác, Ngài đã cân nhắc việc giữ sự im lặng.
Lâu nay mình vẫn suy nghĩ về việc này. Trong suy nghĩ rất đơn giản của mình, một vị Phật là người có đại từ đại bi (mahākaruṇā - tâm đại từ bi) và nhất thiết trí (sabbaññutā - trí tuệ thấy biết tất cả). Nếu đã thấy rõ con đường giải thoát cho con người khỏi khổ đau, thì chẳng phải điều tự nhiên nhất là phải nói ra ngay lập tức hay sao?
Vậy tại sao lại có sự chần chừ?
Nhiều lúc mình còn nghĩ xa hơn một chút. Nếu mục tiêu của giác ngộ là thoát khỏi vòng luân hồi (saṃsāra), thì các vị A-la-hán (arahant - người đã đoạn tận phiền não và giải thoát) cũng đạt được điều đó. Vậy sự khác biệt giữa một vị Phật và một vị A-la-hán rốt cuộc nằm ở đâu?
Và câu hỏi khiến mình băn khoăn nhất vẫn là câu hỏi ban đầu. Nếu trí tuệ của Đức Phật là hoàn toàn sáng suốt, nếu lòng từ bi của Ngài là vô hạn, thì tại sao trong tâm lại xuất hiện một ý nghĩ thoái lui việc giảng dạy và truyền bá Chánh Pháp?
Dần dần mình bắt đầu nhận ra rằng có thể mình đã hiểu sai bản chất của sự chần chừ đó.
Đức Phật chưa từng nói rằng Ngài không muốn giúp con người thoát khổ. Điều Ngài nói là giáo pháp này rất khó để con người hiểu được. Con người bị che phủ bởi vô minh (avijjā - không thấy rõ sự thật) và bị kéo bởi tâm tham ái (taṇhā - sự khao khát bám chấp). Khi một người đã quen nhìn thế giới bằng cái tôi và dục vọng, thì việc nghe rằng mọi thứ đều vô thường (anicca - không bền vững), khổ (dukkha - không thể thỏa mãn) và vô ngã (anattā - không có cái tôi cố định) sẽ là một điều rất khó chấp nhận.
Quả thật là có những sự thật trong cuộc sống mà ngay cả khi chúng ta nghe thấy, chúng ta cũng không muốn tin. Không phải vì chúng ta không đủ thông minh để hiểu. Mà vì chúng ta chưa sẵn sàng để đối diện.
Vì vậy, sự im lặng ban đầu của Ngài hoàn toàn không phải là dấu hiệu của sự thiếu từ bi. Ngược lại, nó là một sự cân nhắc mình cho là biểu hiện của đại trí tuệ. Nếu nói ra mà không ai hiểu, nếu nói ra mà người ta chỉ phản kháng hoặc hiểu sai lệch, thì lời truyền đạt đó có thật sự giúp được ai không?
Lúc đó Đại Phạm thiên cùng hàng chư thiên đã xuất hiện và thỉnh cầu Đức Phật hãy giảng pháp, sau đó Ngài cũng nhận thấy được trên thế gian này vẫn còn những người có khả năng hiểu được chân lý giải thoát cao thượng.
Chư thiên thực sự đóng vai trò như một cầu nối giữa ba yếu tố:
(1) trí tuệ giác ngộ của Đức Phật
(2) khả năng tiếp nhận của con người
và (3) sự xuất hiện của giáo pháp trong thế gian.
Nói cách khác, khoảnh khắc thỉnh Phật thuyết pháp đó cho thấy rằng chân lý một mình chưa đủ. Ta cần có sự gặp gỡ giữa người thấy được chân lý và người sẵn sàng nghe hiểu chân lý.
Từ khoảnh khắc đó, Ngài bắt đầu hành trình thuyết pháp kéo dài khoảng 45 năm cho đến khi nhập Niết Bàn. Bài pháp đầu tiên được giảng dạy là Tứ diệu đế (bốn chân lý cao quý về khổ đau và con đường chấm dứt khổ) cho năm vị tu sĩ trước kia từng tu cùng mình.
Nếu Đức Phật muốn, Ngài hoàn toàn có thể chọn con đường dễ dàng hơn. Sau khi giác ngộ, Ngài đã không còn bị ràng buộc bởi sinh tử nữa. Ngài có thể đơn giản sống trong sự giải thoát của Niết Bàn (trạng thái tịch tịnh hoàn toàn).
Nhưng Ngài đã không làm vậy.
Sau khi cân nhắc tất cả, Ngài chọn ở lại với thế gian. Đây cũng là khoảnh khắc cho thấy rằng ngay cả khi một người thấy rõ chân lý của thế giới thì việc giúp thế giới hiểu được chân lý đó vẫn là một hành trình dài...
...Và có lẽ chính vì vậy mà hành trình đó mới trở nên cao quý.
Xin được tri ân Đức Phật.
5/3/2026.
Artwork by @hermesthealchemist
