Showing posts with label Kinh Dịch. Show all posts
Showing posts with label Kinh Dịch. Show all posts

Friday, March 15, 2024

Kinh Dịch - Tứ Đức

 Ý nghĩa thông thường của tứ đức như sau:

Nguyên là đầu tiên, lớn, trùm mọi điều thiện.

Hanh là hanh thông, thuận tiện, tập hợp các điều hay.

Lợi là nên, thỏa thích, hòa hợp các điều phải.

Trinh là chính, bền chặt, gốc của mọi việc.


Kinh Dịch - Văn Vương

 Vì không có thuyết nào khác, chúng ta có thể chấp nhận rằng Văn Vương (Nhà Chu) là người đầu tiên có công với Chu Dịch.


Văn Vương tên là Cơ Xương, là một chư hầu của nhà Ân, được vua Trụ phong làm Tây Bá, tức là Chư hần lớn nhất ở phía Tây, vào khoảng tỉnh Sơn Tây ngày nay. Ông có tài, có đức, được lòng dân và nhiều chư hầu theo ông , muốn giúp ông diệt vua Trụ tàn bạo, dâm loạn. Ông không nghe họ, vẫn trung với vua Trụ. Vì vậy mà Khổng Tử trong thiên Vi Chính, bài 20, khen ông là "đượchai phần ba thiên hạ theo mình mà vẫn thần phục nhà Ân, (không cướp ngôi nhà Ân); đức của nhà Chu (trỏ Văn Vương) như vậy có thể nói là cực cao".


Nhưng vua Trụ thấy thiên hạ theo ông quá, đâm nghi ngờ ông, bắt giam ông vào ngục Dữu Lí năm -1144, hai năm sau (có sách nói là bảy năm) mới thả, giao cho ông cầm quân chinh phạt các dân tộc nổi loạn. Nhờ được Lã Thượng (Lã Vọng) giúp sức, ông hoàn thành nhiệm vụ rồi mất năm -1135.


Trong khi bị giam ở ngục Dữu Lí, có thể ông đã làm việc trùng quái, và chắc chắn là ông đã đặt tên và tìm nghĩa cho 64 quẻ, rồi viết Thoán từ cũng gọi là Quái từ cho mỗi quẻ. Nhờ ông mà ý nghĩa mỗi quẻ mới tinh diệu, lời đoán mới tương đối minh bạch, mà công việc đoán cũng nhất trí hơn trước, không còn có cảnh mỗi quan thái bốc đoán theo ý riêng của mình nữa.


Nhưng lời đoán của ông rất ngắn, mỗi quẻ chỉ được một câu, chẳng hạn:


Quẻ Càn là "nguyên, hanh, lợi, trinh", nghĩa là quẻ đó có những đức "đầu tiên lớn; thuận, thông, tiện phải bền chặt".


Quẻ Thái là "Tiểu vãng, đại lai, cát, hanh" nghĩa là: âm qua dương lại tốt lành hanh thông.


Quẻ Kí Tế là "hanh, tiểu, lợi trinh, sơ cát, chung loạn", nghĩa là: Việc nhỏ thì hanh thông, lợi nhưng phải vững chí. Mới đầu tốt lành, cuối cùng loạn.


Khi ông mất rồi, con ông là Cơ Phát lên nối ngôi Tây Bá, năm 1122 đem quân diệt Trụ, chấm dứt nhà Ân và sáng lập nhà Chu, xưng là Võ Vương và phong cha là Văn Vương.


Võ Vương tổ chức chính quyền, vỗ về dân chúng, nhưng làm cho nhà Chu vững, thịnh lên, cho văn minh Trung Quốc tiến mạnh là công của Chu Công, em ruột của ông, tên là Đán, mà Khổng Tử rất phục, suốt đời chỉ ước ao lập được sự nghiệp như Chu Công.





Thursday, March 14, 2024

Kinh Dịch - Chín Đức Để Tu Thân

Kinh Dịch - Đạo của người quân tử - Nguyễn Hiến Lê 

Chương VII - Hệ Từ Hạ chỉ ra chín quẻ mà người quân tử phải nghiền ngẫm để sửa đức, tức các quẻ:

  1. Lí, cái nền của đức, vì Lí là lễ, cung kính, thận trọng.
  2. Khiêm, cái cán của đức, khiêm là khiêm tốn, tự hạ.
  3. Phục, là cái gốc của Đức, vì phục là trở lại, khôi phục lại thiên lí.
  4. Hằng, là cái bền vững của đức, vì hằng là giữ lòng cho bền, không thay đổi.
  5. Tổn, là sự trau giồi đức, trau giồi bằng cách bớt lòng dục, bớt lòng giận.
  6. Ích, là sự nảy nở đầy đủ của đức, ích có nghĩa là tăng tiến cái đức.
  7. Khốn là để nghiệm xem đức mình cao hay thấp, vì có gặp thời khốn, gặp nghịch cảnh mới biết mình giữ được đạo, được tư cách không.
  8. Tỉnh, là sự dày dặn của đức, tỉnh là giếng, là nơi nước không cạn mà cũng không tràn, giúp ích cho đời, công dụng đầy khắp, dày dặn.
  9. Tốn, là sự chế ngự đức, để được thuần thục, linh hoạt, biết quyền biến.


Khi bạn có thể nhìn rõ toàn bộ dáng hình của một ngọn núi, cũng là lúc ngọn núi ấy đã ở rất xa bạn.

https://www.facebook.com/reel/1529730892540898 Khi bạn có thể nhìn rõ toàn bộ dáng hình của một ngọn núi, cũng là lúc ngọn núi ấy đã ở rất ...