Điềm đạm vô nhân kiến, niên niên trường tự thanh

 https://www.facebook.com/caphethubay/posts/pfbid0Mg8tvhSbZ4MHiYftBkYLKyZbS7vaGY326CFy3wUSe4T4uguUBYksZLEAFhheEDWJl

NNC CAO TỰ THANH, 1 TRONG 10 NHÀ TRUNG QUỐC HỌC THẾ GIỚI CỦA VIỆT NAM: “HÃY CÓ KHÍ CỐT KIÊU NGẠO, CHỨ ĐỪNG CÓ THÁI ĐỘ KIÊU NGẠO”

Học giả Cao Tự Thanh, tên thật là Cao Văn Dũng, sinh năm 1955, là một nhà nghiên cứu độc lập, một trong những chuyên gia Hán Nôm và dịch giả Hoa văn uy tín của Việt Nam. Với gia tài đồ sộ hơn 120 đầu sách nghiên cứu và dịch thuật, ông là một trong mười người Việt Nam hiếm hoi được Đại học Đài Bắc (Đài Loan) đưa vào Chương trình nghiên cứu Các nhà Trung Quốc học trên thế giới. Trong giới trí thức và bạn bè văn nghệ sĩ, ông thường được gọi bằng cái tên thân thương: Hàn nho Nam Bộ.

TỪ BỎ “HÀO QUANG” GIA THẾ, CHỌN CUỘC SỐNG ẨN DẬT KIẾM CƠM BẰNG CON CHỮ

Ít ai biết rằng ông Cao Tự Thanh chính là con trai trưởng của cố Phó Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng Nguyễn Văn Chính (Chín Cần), chức vụ tương đương Phó Thủ tướng Chính phủ ngày nay. Ông Chín Cần là người gắn liền với công cuộc khai phá Đồng Tháp Mười và người tiên phong đột phá trong chính sách "bù giá vào lương", góp phần xóa bỏ bao cấp để mở đường cho sự nghiệp Đổi mới đất nước.

Thế nhưng, thay vì bước vào con đường chính trị, Cao Tự Thanh khảng khái từ chối mọi sự trợ cấp của gia đình, chấp nhận ở nhà thuê, sống ẩn dật và lấy việc nghiên cứu, dịch thuật làm nguồn sống chủ yếu. Là một trong 13 sinh viên khóa Hán Nôm chính quy đầu tiên của Việt Nam và tốt nghiệp khoa Ngữ văn Đại học Tổng hợp Hà Nội năm 1977, ông từng kinh qua nhiều vị trí tại Viện Khoa học Xã hội Thành phố Hồ Chí Minh hay Bảo tàng tỉnh Long An trước khi xin thôi việc nhà nước vào năm 1990.

Ông chia sẻ lý do trở thành dịch giả: “Còn bạn hỏi vì sao tôi làm dịch giả à? Đơn giản là vì… tôi đói. Đói thì đầu gối phải bò. Hồi năm 90, tôi nghỉ việc Nhà nước, vất vả mấy năm, khó khăn nên phải tìm cách kiếm tiền. Và dịch, dịch miết, giờ thành dịch giả chuyên nghiệp".

Trả lời phỏng vấn trên kênh Truyền hình Quốc Hội Việt Nam ông cho biết, để có thể sống được với nghề dịch tại thị trường Việt Nam, ông đã phải dịch theo kiểu, cầm sách chữ Hán đọc và dịch trực tiếp liên tục 10 tiếng 1 ngày ((5 giờ buổi sáng, 5 giờ buổi chiều) để 2 trợ lý đánh máy. Ông nói dịch như thế mới kiếm ăn được để còn nghiên cứu.

Và ở Việt Nam, dịch được như vậy, tính đến thời điểm này mới chỉ có 2 người là ông và học giả Cao Xuân Hạo (người đọc và dịch trực tiếp từ sách tiếng Nga sang tiếng Việt cho sinh viên đánh máy).

"HÃY CÓ KHÍ CỐT KIÊU NGẠO, CHỨ ĐỪNG CÓ THÁI ĐỘ KIÊU NGẠO"

Về cái tên Cao Tự Thanh ông cho biết, ông lấy tên này vì thích câu thơ trong bài “Vịnh sơn tuyền” của Trừ Quang Hy: “Điềm đạm vô nhân kiến, niên niên trường tự thanh” (Lặng lẽ không ai thấy, nhưng năm này qua năm khác tự mình trong sạch).

Khi được hỏi, phải chăng cái tên Cao Tự Thanh - "Thanh tự cao" xuất phát từ tính cách của ông? Ông chỉ cười: "Tôi chẳng tự cao gì, tôi biết tôi rất quan trọng nhưng chỉ là đối với tôi, còn đối với thiên hạ, tôi có quan trọng hay không còn phụ thuộc vào hai điều: một là có thể làm lợi cho họ tới mức nào; hai là, có thể làm hại họ tới mức nào. Nói thế cho nó sòng phẳng. Chứ tôi có giỏi thì bất quá cũng chỉ đọc sách kiếm cơm, đáng cái gì mà lên mặt. Có điều là, tôi chỉ nói cái gì tôi biết, nhưng có vài người cứ lên mặt nói những cái họ không biết, đôi khi ngứa mồm, tôi cũng bình phẩm vài câu nên họ ghét, bảo tôi tự cao thôi.”

Ông cho rằng người ta nên có khí cốt kiêu ngạo chứ đừng nên có thái độ kiêu ngạo. “Người có tài luôn kiêu ngạo, nhưng cái đó khác với khoác lác. Người thật sự giỏi luôn biết mình giỏi tới mức nào, với lại người giỏi luôn thừa nhận cái giỏi của người khác, chỉ những kẻ chưa giỏi đủ mức cần thiết mới không chấp nhận được chuyện người khác cũng giỏi thôi".

Chính tư duy ấy đã giúp ông giữ vững sự độc lập trong tư duy và phong cách sống, làm việc, nghiên cứu suốt nhiều thập kỷ qua.

PHONG CÁCH HỌC THUẬT ĐI TRÊN “BĂNG MỎNG” VÀ KINH NGHIỆM LÀM NGHỀ

Là nhà nghiên cứu lịch sử văn hóa, ông đã có gần 40 công trình như Nguyễn Đình Chiểu với văn hóa Việt Nam, Nho giáo ở Gia Định, Văn học Hán Nôm ở Gia Định, Văn học Đàng Trong, Đại Nam Liệt truyện Tiền biên, Quốc triều Hương khoa lục, Giai thoại thơ Đường, Thơ văn Nguyễn Thông, Thơ Trần Thiện Chánh, Lịch sử Việt Nam qua chính sử Trung Hoa, Đại Nam Thực lục Chính biên Đệ lục kỷ Phụ biên, Đại Nam Thực lục Chính biên Đệ thất kỷ, Tổng Chủ biên các bộ "Một trăm câu hỏi đáp về Gia Định - Sài Gòn - Thành phố HCM”, “Phụ nữ Việt Nam trong lịch sử”… Là dịch giả, ông đã dịch khoảng 70 đầu sách Trung Quốc về lịch sử, triết học, y học, văn học cổ, truyện võ hiệp, truyện thiếu nhi,…

“May mà tôi còn biết thân lẻ loi đi vào đời thì phải cẩn thận như đi trên băng mỏng, viết cái gì cũng phải cố nắm vững tư liệu và vấn đề không được sai lại càng không được ẩu càng không được trộm cắp xào xáo của người khác chứ đâu có dám dễ dãi vô tư...”

Ông cho rằng, học để làm và làm để học. Học mà không làm thì rất dễ quên, vì đó là những kiến thức nằm ngoài hoạt động sống của mình: “Bạn cứ đọc hết một quyển từ điển rồi nghĩ lại xem mình nhớ được bao nhiêu chữ. Nhưng nếu bạn tra từ điển toét mắt ba ngày để dịch một chữ thì lần sau gặp lại nó bạn sẽ nhớ ra ngay. Kiến thức chỉ là của mình khi nào nó gắn liền với công việc của mình. Còn làm việc gì mà không học thêm được thì chỉ là lặp lại một số thao tác nhàm chán. Chẳng hạn nhờ dịch quyển Lịch sử thương nhân, tôi mới thấy rõ hơn về quan hệ giữa thương nhân Trung Quốc với Nho giáo, từ đó hiểu thêm về Nho giáo Việt Nam.”

Thứ nhất là phải học vì kiến thức của mình chứ đừng ham muốn chuyện nổi tiếng. Có công thì sẽ có danh, nhưng cái cây có hoa thì dễ bị người ta bẻ, càng ít nổi tiếng lại càng dễ sống. Thứ hai là phải thật cẩn thận, tức phải cố gắng tự phản biện lập luận và kết luận của mình. Thứ ba là phải biết học những người kém hơn hay trẻ hơn mình. Người quân tử cũng có cái dở, kẻ tiểu nhân cũng có cái hay, nhưng sở dĩ người quân tử trở thành quân tử vì học được cái hay của kẻ tiểu nhân, còn kẻ tiểu nhân suốt đời vẫn là tiểu nhân vì chỉ thấy được cái dở của người quân tử. Sau cùng, điều quan trọng nhất là phải biết mình biết gì và mình muốn gì, vì những người không có năng lực sáng tạo thì chỉ trở thành công chức chứ không thể trở thành nhà khoa học hay dịch giả được đâu.