Monday, January 24, 2022

Tinh Hoa Cổ Nhân 5

 https://www.dkn.tv/van-hoa/thuoc-nhung-cau-tinh-hoa-nay-cua-co-nhan-ban-co-the-thang-hoa-tang-thu-p-5.html

https://www.dkn.tv/van-hoa/thuoc-nhung-cau-tinh-hoa-nay-cua-co-nhan-ban-co-the-thang-hoa-tang-thu-p-8.html

Quý Tiện Lâm, nhà ngôn ngữ học Trung Quốc, nhà phiên dịch văn học, chuyên gia tiếng Phạn và tiếng Pali đã từng nói: Học thuộc 148 câu thơ cổ này, bạn có thể đề cao tầng thứ, không chỉ về phương diện văn học. Đối với những nhà thư pháp gia mà nói, học thuộc những bài thơ từ này, khai bút sẽ có thể dễ dàng trôi chảy rồi.

Xin giới thiệu với quý độc giả những câu cổ thi nổi tiếng trong kho tàng văn hoá truyền thống phương Đông, ngõ hầu khơi gợi lại phong vị cổ kính thanh tao dường như đều có trong sâu thẳm mỗi người. Trải qua mưa gió cuộc đời, chúng tôi tin rằng khi đọc những câu thơ cổ này, quý độc giả sẽ có nhiều chiêm nghiệm.


61.老驥伏櫪,志在千里;烈士暮年,壯心不已。(三國曹操龜雖壽)

“Lão ký phục lịch, chí tại thiên lý; Liệt sĩ mộ niên, tráng tâm bất dĩ” (Tam quốc – Tào Tháo – Quy tuy thọ).

Dịch nghĩa: Ngựa ký già cúi mình trong chuồng ngựa, chí ở nơi nghìn dặm. Kẻ sĩ lẫm liệt về già, tráng tâm vẫn không thôi.

Bản dịch thơ của Vũ Bội Hoàng:

“Ngựa già nằm chuồng

Chí ở bốn phương

Anh hùng lớn tuổi

Hăng hái như thường”.

Bài thơ “Quy tuy thọ” (Rùa tuy thọ) được Tào Tháo sáng tác vào năm ông 63 tuổi để tỏ chí mình. Ngựa ký là loại ngựa đương lúc sung sức có thể ngày chạy nghìn dặm, ví như kẻ anh hùng thuở còn tráng niên tung hoành tứ hải. Dẫu rằng cái chết là không thể tránh khỏi với ngay cả những giống loài sống thọ như rùa, rồng, Tào Tháo cho rằng thịnh suy dài ngắn của đời người đâu chỉ do Trời. Nếu con người biết “nuôi dưỡng phần phúc” thì có thể sống an hưởng lâu dài.

Ngựa ký già cúi mình trong chuồng ngựa, chí ở nơi nghìn dặm. Kẻ sĩ lẫm liệt về già, tráng tâm vẫn không thôi. (Ảnh: sohu.com)

62.山不厭高,海不厭深;周公吐哺,天下歸心。(三國曹操短歌行)

“Sơn bất yếm cao, hải bất yếm thâm; Chu Công thổ bộ, thiên hạ quy tâm” (Tam quốc – Tào Tháo – Đoản ca hành).

Dịch nghĩa: Núi không ngại cao, sông không ngại sâu; ta giống như Chu công tiếp đãi hiền tài, thiên hạ sẽ quy thuận về ta.

“Đoản ca hành” là tên một khúc nhạc phủ, thuộc Tương hoạ ca. Tào Tháo có hai bài, đây là bài thứ hai, thể hiện tráng chí và ý nguyện cầu hiền tài. Lời bài thơ trôi chảy, khí vận trầm hùng, tiêu biểu cho phong cách thơ của Tào Tháo. Bài thơ này được cho là sáng tác vào năm Kiến An thứ 13 (208), trong đêm trước trận chiến Xích Bích (Theo thivien.net).

63.非學無以廣才,非志無以成學。(三國諸葛亮誡子書)

“Phi học vô dĩ quảng tài, phi chí vô dĩ thành học” (Tam quốc – Gia Cát Lượng – Giới tử thư).

Dịch nghĩa: (Nếu) không học sẽ không mở rộng được cái tài, không có ý chí thì học sẽ không có thành quả.

Đây là câu nói trích từ “Thư dạy con” mà Gia Cát Khổng Minh viết cho con trai là Gia Cát Chiêm.

64.非淡泊無以明志,非寧靜無以致遠。(三國諸葛亮誡子書)

“Phi đạm bạc vô dĩ minh chí, phi ninh tĩnh vô dĩ trí viễn” (Tam quốc – Gia Cát Lượng – Giới tử thư).

Dịch nghĩa: Không đạm bạc thì không tỏ rõ được chí hướng, không yên tĩnh thì không thể gây dựng được chí hướng cao xa.

Không đạm bạc thì không tỏ rõ được chí hướng, không yên tĩnh thì không thể gây dựng được chí hướng cao xa. (Ảnh: zhidao.baidu.com)

65.勿以惡小而為之,勿以善小而不為。(三國劉備)

“Vật dĩ ác tiểu nhi vi chi, vật dĩ thiện tiểu nhi bất vi” (Tam quốc – Lưu Bị).

Dịch nghĩa: Không được cho rằng việc xấu rất nhỏ mà làm, không được cho rằng việc thiện rất nhỏ mà không làm.

66.國以民為本,民以食為天。(西晉陳壽三國志)

“Quốc dĩ dân vi bản, dân dĩ thực vi Thiên” (Tây Tấn – Trần Thọ – Tam quốc chí).

Dịch nghĩa: Nước lấy dân làm gốc, dân lấy cơm ăn nước uống làm Trời.

Câu này ý nói quốc gia phải lấy dân làm gốc rễ, còn người dân bình thường thì coi cơm ăn áo mặc quan trọng như Trời. Thế nên, người trị vì dân chúng có sứ mệnh lo cho dân được cơm no áo ấm, vậy thì dân sẽ coi người đó như đại diện của Trời tại nhân gian vậy.

67.盛年不重來,一日難再晨。(東晉陶淵明雜詩)

“Thịnh niên bất trùng lai, nhất nhật nan tái thần” (Đông Tấn – Đào Uyên Minh – Tạp thi).

Dịch nghĩa: Tuổi tráng niên (thời hoàng kim) không đến lần nữa, một ngày khó có hai lần bình minh.

Hai câu thơ muốn nhắn nhủ con người hãy biết quý trọng thời gian, nỗ lực hết sức mình trong hiện tại.

Năm thịnh vượng (thời hoàng kim) không đến lần nữa, một ngày khó có hai lần bình minh. (Ảnh: jianshu.com)

68.不戚戚於貧賤,不汲汲於富貴。(東晉陶淵明五柳先生傳)

“Bất thích thích ư bần tiện, bất cấp cấp ư phú quý” (Đông Tấn – Đào Uyên Minh – Ngũ Liễu tiên sinh truyện).

Dịch nghĩa: Không lo lắng bởi nghèo hèn, không sốt sắng bởi phú quý.

Đào Tiềm, hiệu Uyên Minh, là một nhà thơ lớn thời Đông Tấn. Khoảng 40 tuổi, vì nhà nghèo mà còn phải nuôi mẹ già, vợ con, nên ông ra làm huyện lệnh Bành Trạch. Được hơn 80 ngày, nhân cuối năm quận phái viên đốc bưu đến huyện, nha lại khuyên Đào Tiềm chỉnh đốn y phục ra đón. Ông than rằng: “Ta lại có thể vì năm đấu gạo mà phải chịu còng lưng, vòng tay thờ bọn tiểu nhân nơi thôn xóm ấy ru!”. Ngay hôm ấy ông viết bài “Quy khứ lai từ” (Lời bày tỏ việc trở về), rồi trả ấn bỏ quan mà về.

Năm 418, lúc ông 53 tuổi, Lưu Dụ giết Tấn An Đế, chuẩn bị tiếm ngôi, có vời ông ra làm quan. Mặc dù đời sống rất thiếu thốn vì mùa màng thất thu, nhà cửa bị cháy sạch… nhưng ông cương quyết từ chối, được người đương thời ca tụng, gọi ông là “Tĩnh tiết tiên sinh”.

Năm ông 62 tuổi, gặp lúc đói kém, nhà thơ lâm cảnh khốn cùng đến mức phải đi xin ăn.

Dịch Quân Tả, một học giả người Trung Quốc, đã dẫn lời của Tô Thức: “Uyên Minh muốn làm quan thì làm quan, không lấy việc cầu làm hiềm; muốn ở ẩn thì ở ẩn, không lấy việc ra đi làm cao. Đói thì gõ cửa mà xin ăn, no thì thịt gà cơm nếp đãi khách. Bậc hiền xưa nay đều quý sự chân thật ấy!”.

69.一年之計在於春,一日之計在於晨。(南朝蕭鐸)

“Nhất niên chi kế tại ư xuân, nhất nhật chi kế tại ư thần” (Nam triều – Tiêu Đạc)

Dịch nghĩa: Kế hoạch của một năm là (lập) vào mùa xuân, kế hoạch một ngày là (lập) vào bình minh.

Câu này ý muốn nói kế hoạch sớm từ ban đầu là chìa khoá của thành công.

Kế hoạch của một năm là (lập) vào mùa xuân, kế hoạch một ngày là (lập) vào bình minh. (Ảnh: 1688.com)
Kế hoạch của một năm là (lập) vào mùa xuân, kế hoạch một ngày là (lập) vào bình minh. (Ảnh: 1688.com)

70.寧為玉碎,不為瓦全。(北齊書元景安傳)

“Ninh vi ngọc toái, bất vi ngoã toàn” (Bắc Tề Thư – Nguyên Cảnh An truyện).

Dịch nghĩa: Thà làm ngọc nát chứ không làm ngói lành.

Theo “Hoàng triều điển cố kỷ văn” (Huỳnh Chương Hưng dịch), Cao Dương đoạt lấy chính quyền Đông Nguỵ, kiến lập Bắc Tề. Để củng cố sự thống trị của mình, Cao Dương tiến hành thanh trừ họ Nguyên, quý tộc Đông Nguỵ.

Một ngày nọ, Cao Dương đến Tấn Dương, rất sợ quý tộc họ Nguyên thừa cơ tạo phản, bảo đem quý tộc họ Nguyên ra tru sát. Lúc bấy giờ, viên huyện lệnh Định Tương là Nguyên Cảnh An muốn xin được đổi sang họ Cao để khỏi chết.

Người anh họ của Nguyên Cảnh An là Nguyên Cảnh Hạo kiên quyết phản đối, nghiêm khắc nói rằng: “Làm sao có thể bỏ tổ tiên mà đổi sang họ khác được. Đại trượng phu thà làm ngọc nát chứ không thèm làm ngói lành”.

Tinh Hoa Cổ Nhân 4

 https://www.dkn.tv/van-hoa/thuoc-nhung-cau-tinh-hoa-nay-cua-co-nhan-ban-co-the-thang-hoa-tang-thu-p-4.html

https://www.dkn.tv/van-hoa/thuoc-nhung-cau-tinh-hoa-nay-cua-co-nhan-ban-co-the-thang-hoa-tang-thu-p-8.html

Quý Tiện Lâm, nhà ngôn ngữ học Trung Quốc, nhà phiên dịch văn học, chuyên gia tiếng Phạn và tiếng Pali đã từng nói: Học thuộc 148 câu thơ cổ này, bạn có thể đề cao tầng thứ, không chỉ về phương diện văn học. Đối với những nhà thư pháp gia mà nói, học thuộc những bài thơ từ này, khai bút sẽ có thể dễ dàng trôi chảy rồi.

Xin giới thiệu với quý độc giả những câu cổ thi nổi tiếng trong kho tàng văn hoá truyền thống phương Đông, ngõ hầu khơi gợi lại phong vị cổ kính thanh tao dường như đều có trong sâu thẳm mỗi người. Trải qua mưa gió cuộc đời, chúng tôi tin rằng khi đọc những câu thơ cổ này, quý độc giả sẽ có nhiều chiêm nghiệm.


51.人固有一死,或重於泰山,或輕於鴻毛。(史記報任少卿書)

“Nhân cố hữu nhất tử, hoặc trọng như Thái Sơn, hoặc khinh như hồng mao” (Sử ký – Báo Nhiệm Thiếu Khanh thư).

Dịch nghĩa: Người đời ai cũng phải chết, có cái chết nặng như núi Thái Sơn, có cái chết nhẹ tựa lông hồng.

Tư Mã Thiên viết “Thư đáp Nhiệm Thiếu Khanh” vào thời điểm ông đang viết dở bộ Sử ký thì bị tội thiến, đã ra khỏi ngục, không được làm Thái sử lệnh nữa mà làm một chức quan hầu cận Hán Vũ Đế. Trong thư, ông bộc bạch rằng sở dĩ còn nuốt nhục mà ráng sống là vì “chết đi thì văn chương không tỏ rõ được với đời sau”, “tự ký thác chí hướng vào lời văn thô thiển, thu thập những việc cũ tản mát trong thiên hạ (…), cũng là muốn nghiên cứu đạo lý trong thiên hạ, tìm hiểu những lẽ biến thiên xưa nay, lập thành học thuyết của một nhà”. “Sử ký” của Tư Mã Thiên là bộ sách sử vĩ đại bậc nhất trong lịch sử thế giới, riêng lượng chữ đã phi thường (526.500 chữ) (Theo “Sử ký Tư Mã Thiên” – Giản Chi & Nguyễn Hiến Lê).

52.智者千慮,必有一失;愚者千慮,必有一得。(史記淮陰侯列傳)

“Trí giả thiên lự, tất hữu nhất thất; ngu giả thiên lự, tất hữu nhất đắc” (Sử ký – Hoài Âm Hầu liệt truyện).

Dịch nghĩa: Người thông minh suy tính ngàn lần cũng sẽ có một lần thất thủ, kẻ ngu dốt suy tính ngàn lần cũng sẽ có một lần đắc thủ.

Câu nói này là của Lý Tả Xa, vị quân sư lỗi lạc của Hàn Tín. Ông ban đầu là phó soái của Triệu Vương, Triệu Vương không nghe theo kế sách của Lý Tả Xa nên đại bại trước Hàn Tín. Hàn Tín treo thưởng ngàn lượng hoàng kim cho ai bắt được Tả Xa, sau đó lại đích thân cởi trói cho Tả Xa, dùng lễ đối với sư phụ để tiếp đãi.

Ban đầu Lý Tả Xa thà chết không nói một câu, nhưng thành ý của Hàn Tín đã làm ông cảm động, buông bỏ hận thù trong lòng, trở thành mưu sĩ mà Hàn Tín tin cậy nhất, giúp Hàn Tín diệt Yên, bình Tề.

Sau khi Lưu Bang lên ngôi Hoàng Đế, Hàn Tín công cao chấn chủ bị giáng chức xuống làm Hoài Âm Hầu. Dù vậy, kể từ đó Lưu Bang vẫn không yên tâm, triệu Lý Tả Xa vào kinh thành, để ông phụ tá thái tử Lưu Doanh. Sau khi Hàn Tín bị Lã Hậu hại chết, Lý Tả Xa vô cùng đau lòng, ông lựa chọn từ quan quy ẩn.

Người thông minh suy tính ngàn lần cũng sẽ có một lần thất thủ, kẻ ngu dốt suy tính ngàn lần cũng sẽ có một lần đắc thủ.
Người thông minh suy tính ngàn lần cũng sẽ có một lần thất thủ, kẻ ngu dốt suy tính ngàn lần cũng sẽ có một lần đắc thủ. (Ảnh: lishiquwen.com)

53.繩鋸木斷,水滴石穿。(漢書枚乘傳)

“Thằng cứ mộc đoạn, thuỷ tích thạch xuyên” (Hán Thư – Mai Thặng truyện).

Dịch nghĩa: Thừng cưa gỗ đứt, nước chảy đá mòn.

54.若要人不知,除非己莫為。(漢枚乘上書諫吳王)

“Nhược yêu nhân bất tri, trừ phi kỷ mạc vi” (Hán Mai Thặng – Thượng thư gián Ngô vương).

Dịch nghĩa: Nếu không muốn người khác biết, trừ phi bản thân đừng làm (việc đó).

55.少壯不努力,老大徒傷悲。(漢樂府長歌行)

“Thiếu tráng bất nỗ lực, lão đại đồ thương bi” (Hán Nhạc Phủ – Trường ca hành).

Dịch nghĩa: Khi trẻ khỏe, không gắng sức tự cường, đến khi tuổi cao, chỉ có thể tự mình đau buồn hối hận mà thôi.

56.疾風知勁草,歲寒見後凋。(後漢書王霸傳)

“Tật phong tri kính thảo, tuế hàn kiến hậu điêu” (Hậu Hán Thư – Vương Bá truyện).

Dịch nghĩa: Gió mạnh (mới) biết cỏ cứng, đông lạnh (mới) thấy héo úa sau cùng.

Câu này ý muốn nói, trong gian khổ hoạn nạn mới thấy rõ anh hùng, bão tố cuộc đời chính là trường khảo nghiệm đối với người quân tử.

Gió mạnh (mới) biết cỏ cứng, đông lạnh (mới) thấy héo úa sau cùng.
Gió mạnh (mới) biết cỏ cứng, đông lạnh (mới) thấy héo úa sau cùng. (Ảnh: qiao88.com)

57.失之東隅,收之桑榆。(後漢書馮異傳)

“Thất chi đông ngung, thu chi tang du” (Hậu Hán Thư – Phùng Dị truyện).

Dịch nghĩa: Mất ở gốc đông (lúc mặt trời mọc), thu lại góc tây (lúc mặt trời lặn).

Ý nói ban đầu lầm lỡ mất mát, về sau lại đền bù được vậy. Trong vũ trụ này có lý “không mất thì không được”, và “thiện ác hữu báo”. Đạo Trời vốn công bằng, bạn cho đi bao nhiêu thì ắt sẽ nhận lại được bấy nhiêu vậy.

58.精誠所至,金石為開。(後漢書廣陵思王荊傳)

“Tinh thành sở chí, kim thạch vi khai” (Hậu Hán Thư – Quảng Lăng Tư vương Kinh truyện).

Dịch nghĩa: Tâm hết mực chân thành có thể khiến vàng đá mở ra.

Con người thực sự thành tâm có thể cảm động được trời đất, khiến đá vàng vì vậy mà nứt ra. Ý nói thành tâm thành ý thì dẫu khó khăn đến đâu cũng đều có thể giải quyết được.

Vào thời Tây Hán, có một võ tướng trứ danh tên là Lý Quảng, giỏi cưỡi ngựa bắn tên, ra trận vô cùng dũng cảm, nên được gọi là “Phi tướng quân”.

Có một lần, Lý Quảng đi săn ở chân núi Sơn Nam, chợt phát hiện trong bụi cỏ có một con mãnh hổ. Lý Quảng vội vàng giương cung lắp tên, toàn thần chăm chú, dùng hết sức lực bắn ra một mũi tên. Vốn có tài bắn cung rất giỏi, Lý Quảng cho rằng con hổ nhất định đã bị trúng tên mà chết nên đến gần để xem, không ngờ bắn vào là một tảng đá có hình dạng giống con hổ. Mũi tên không những cắm vào tảng đá mà gần như toàn bộ mũi tên còn đâm xuyên qua đó.

Lý Quảng vô cùng sửng sốt, không tin mình có thể có khí lực lớn đến vậy nên ngay sau đó liền thử lại một lần nữa. Anh ta lùi lại mấy bước, giương cung lắp tên, lấy hết sức hướng về phía tảng đá mà bắn. Nhưng liên tiếp mấy mũi tên đều không cắm được vào tảng đá, cái thì bị vỡ nát, cái thì bị gãy đôi, trong khi tảng đá chẳng hề hấn chút nào.

Mọi người đối với chuyện này thì vô cùng kinh ngạc, đều nghi ngờ không giải thích được, ngay sau đó họ liền đến thỉnh giáo học giả Dương Hùng. Dương Hùng đáp: “Nếu như thành tâm thành ý, thì sắt đá cũng phải cảm động”.

Tâm hết mực chân thành có thể khiến vàng đá mở ra
Tâm hết mực chân thành có thể khiến vàng đá mở ra. (Ảnh: sohu.com)

59.貧賤之知不可忘,糟糠之妻不下堂。(後漢書宋弘傳)

“Bần tiện chi tri bất khả vong, tao khang chi thê bất hạ đường” (Hậu Hán Thư – Tống Hoằng truyện).

Dịch nghĩa: Nghèo hèn thì không thể quên bạn tri kỷ, người vợ từ thủa hàn vi không thể bỏ được.

Tống Hoằng là đại thần thời kỳ đầu Đông Hán, nổi tiếng chính trực vì dân, làm quan thanh liêm, dám nói lời ngay thẳng.

Chị gái của Quang Vũ Đế là Hồ Dương công chúa sớm đã góa bụa, Quang Vũ Đế liền mời nàng đàm luận cùng với quần thần trong triều đình, công chúa nói: “Tống đại nhân là người uy nghiêm trọng đức, quần thần không ai sánh bằng”.

Sau này Quang Vũ Đế triệu đưa Tống Hoằng đến diện kiến. Quang Vũ Đế liền kêu công chúa ngồi phía sau tấm bình phong, rồi nói với Tống Hoằng: “Ngạn ngữ có câu: ‘Sang đổi bạn, giàu đổi vợ’, phải vậy không?”

Tống Hoằng liền đáp: “Thần nghe rằng: ‘Nghèo hèn thì không thể quên bạn tri kỷ, người vợ từ thủa hàn vi không thể bỏ được’”. Hoàng đế Quang Vũ quay sang phía công chúa nói: “Việc bất thành rồi”.

60.志士不飲盜泉之水,廉者不受嗟來之食。(後漢書)

“Chí sĩ bất ẩm đạo tuyền chi thuỷ, liêm giả bất thụ ta lai chi thực” (Hậu Hán Thư).

Dịch nghĩa: Bậc chí sĩ dẫu khát mấy cũng không uống trộm nước suối, người liêm khiết dẫu đói mấy cũng không ăn miếng nhục.

Sunday, January 23, 2022

Kiến Chấp, Chấp Trước

 https://thuvienhoasen.org/a28955/vuot-thoat-kien-chap

https://tamkyrt.vn/tam-chap-truoc-la-gi/

Trước hết, ta nên định nghĩa “kiến chấp” là gì? Kiến chấp(見 執)nếu được giải thích theo nghĩa chữ Hán thì: Kiến là thấy; Chấp là cầm, nắm, giữ. Như vậy Kiến chấp tức là nắm giữ cái thấy biết sai lệch của mình, hay nói một cách khác, kiến chấp chính là kiến thủ, là bảo vệ, cố giữ cái thấy biết của mình mặc dù cái thấy biết đó sẽ đưa đến sự hiểm nguy và không hợp với chân lý. Người viết xin lấy một thí dụ minh họa: -Có đứa bé 2 tuổi thấy một mảnh vở pha lê trong suốt rất đẹp, nó sanh tâm thích thú, dùng tay cầm nắm mảnh pha lê đó chơi đùa; người lớn thấy như vậy, biết sẽ nguy hiểm cho đứa bé vì mảnh pha lê sắt nhọn có thể làm đứt tay nó, bảo nó buông mảnh pha lê ra, nhưng vì nó quá thích thú nên nhất định vẫn cầm nắm trong tay mà không chịu buông. Mảnh pha lê có thể dụ cho cái thấy (見: Kiến); hành động nắm giữ mảnh pha lê của đứa bé dụ cho Chấp (執). 


“Chấp” nghĩa là cầm, nắm giữ. “Trước” nghĩa là giữ chặt hoặc bị vướng mắc. Ghép lại với nhau mang ý nghĩa là thiên về một ý kiến, một việc gì đó, giữ chặt lấy, không chấp nhận khác đi, cũng có nghĩa là không chịu buông bỏ.

Tu Thân Nỗ Lực Khuyến

 http://dodinhtuan.blogspot.com/2014/03/danh-ngon-trung-quoc-15.html

川东到海,何时复西归?少壮不努力,老大徒伤悲。(汉乐府《长歌行》Xuyên đông đáo hải, hà thì phục tây quy? Thiểu tráng bất nỗ lực, lão đại đồ thương bi. (Hán Nhạc Phủ-Trường hận ca) ( Dòng sông chảy về đông ra biển, bao giờ quay trở lại phia tây? Lúc trai trẻ không cố gằng, đến khi lớn tuổi già rồi lại buồn đau)

Friday, January 21, 2022

Lư nhi tam cước

 http://www.tuvienquangduc.com.au/tinhdo/26huluc01.html

Dịch ở chữ "Lư nhi tam cước". Xuất xứ từ câu chuyện: Có vị Tăng hỏi Dương-Kỳ Thiền-Sư: Thế nào gọi là Phật? Thiền-sư đáp: "Con lừa ba cẳng nhảy tung tăng" (Tam cước lư nhi để lộng hành). Vậy lư nhi tam cước là nhân cách hóa cho linh tính, Phật-tính hay bản lai diện mục.

Tinh Hoa Cổ Nhân 3

 https://www.dkn.tv/van-hoa/thuoc-nhung-cau-tinh-hoa-nay-cua-co-nhan-ban-co-the-thang-hoa-tang-thu-p-3.html

https://www.dkn.tv/van-hoa/thuoc-nhung-cau-tinh-hoa-nay-cua-co-nhan-ban-co-the-thang-hoa-tang-thu-p-8.html

Quý Tiện Lâm, nhà ngôn ngữ học Trung Quốc, nhà phiên dịch văn học, chuyên gia tiếng Phạn và tiếng Pali đã từng nói: Học thuộc 148 câu thơ cổ này, bạn có thể đề cao tầng thứ, không chỉ về phương diện văn học. Đối với những nhà thư pháp gia mà nói, học thuộc những bài thơ từ này, khai bút sẽ có thể dễ dàng trôi chảy rồi.

Xin giới thiệu với quý độc giả những câu cổ thi nổi tiếng trong kho tàng văn hoá truyền thống phương Đông, ngõ hầu khơi gợi lại phong vị cổ kính thanh tao dường như đều có trong sâu thẳm mỗi người. Trải qua mưa gió cuộc đời, chúng tôi tin rằng khi đọc những câu thơ cổ này, quý độc giả sẽ có nhiều chiêm nghiệm.

41.鍥而不捨,金石可鏤。(荀子勸學)

“Khiết nhi bất xả, kim thạch khả lũ” (Tuân Tử – Khuyến thuyết).

Dịch nghĩa: Nếu khắc mãi không dừng, thì đá cứng cũng khắc được.

Câu này trích từ thiên “Khuyến học”, thiên đầu tiên của sách “Tuân Tử”, bàn về đường lối và mục đích học tập của người quân tử. Trong đó có đoạn:

“Gom đất thành núi, mưa gió mới nổi lên từ đó; chứa nước thành vực, giao long mới sinh ra ở đó; tích lũy điều thiện thành đức tốt, thì tinh thần mới đạt cảnh giới cao, trí tuệ mới phát triển, tư tưởng của thánh nhân mới có đủ trong đó.  Cho nên không góp những nửa bước (bước ngắn) lại thì không thể đi đến thành sông, biển. Ngựa kỳ ngựa ký một lần nhảy không thể xa đến mười bước; ngựa hèn kéo xe đi trong mười ngày cũng lập công được nhờ chỗ đi mãi không dừng. Khắc nửa chừng rồi bỏ thì gỗ mục cũng không khắc đứt; nếu khắc mãi không dừng, thì đá cứng cũng khắc được. Con giun đất không có móng vuốt bén nhọn và gân cốt cứng chắc, nhưng trên thì ăn được bùn đất, dưới thì uống được nước suối vàng, là do dụng tâm của nó chuyên nhất. Con cua có sáu ngoe và hai càng, nhưng nếu không có hang rắn hang lươn thì cũng không có chỗ gởi thân, là vì dụng tâm của nó nông nổi vậy…” (Bản dịch của Trần Văn Chánh).

42.吾生也有涯,而知也無涯。(莊子養生主)

“Ngô sinh dã hữu nhai, nhi tri dã vô nhai” (Trang Tử – Dưỡng sinh chủ).

Dịch nghĩa: Đời ta thì có bờ bến (giới hạn), mà cái biết thì không bờ bến (vô tận).

43.君子之交淡如水,小人之交甘若醴。(莊子)

Đời ta thì có bờ bến, mà cái biết thì không bờ bến. (Ảnh: sohu.com)

“Quân tử chi giao đạm như thuỷ, tiểu nhân chi giao cam nhược lễ” (Trang Tử).

Dịch nghĩa: Tình cảm giao hảo của người quân tử nhạt như nước lã, tình cảm giao hảo của kẻ tiểu nhân lại ngọt ngào như rượu ngọt.

Người quân tử kết giao vì chí đồng đạo hợp, nên có thể ngồi hàng giờ bên nhau không nói năng gì, không vồn vã, màu mè như kẻ tiểu nhân. Cụ Nguyễn Khuyến xưa tiếp bạn tri kỷ cũng đạm bạc như thế:

“Đầu trò tiếp khách, trầu không có,

Bác đến chơi đây, ta với ta”.

44.博學之,審問之,慎思之,明辨之,篤行之。(中庸)

“Bác học chi, thẩm vấn chi, thận tư chi, minh biệt chi, đốc hành chi” (Trung Dung).

Dịch nghĩa: Học cho rộng, hỏi cho kỹ, suy nghĩ cho cẩn thận, phân xét cho sáng suốt, làm cho tận lực.

Phàm là người muốn đạt tới lý tưởng cao xa hoặc mục tiêu nào đó, đều cần một quá trình học hỏi, suy xét, nỗ lực hết mình, thất bại không nản, kiên trì mục tiêu. Nếu thực hiện được những điều này thì lo gì không thành tựu.

45.臨淵羨魚,不如退而結網。(淮南子說林訓)

“Lâm uyên tiện ngư, bất như thối nhi kết võng” (Hoài Nam Tử – Thuyết lâm huấn).

Dịch nghĩa:  Tới vực nhìn mong có cá không bằng trở về đan lưới.

Câu này ý khuyên con người cần có những hành động thiết thực cụ thể để đạt tới mục tiêu của mình.

46.風蕭蕭兮易水寒,壯士一去兮不復還。(戰國策荊軻刺秦王)

Tới vực nhìn mong có cá không bằng trở về đan lưới. (Ảnh: huadunews.com)

“Phong tiêu tiêu hề Dịch thuỷ hàn, Tráng sĩ nhất khứ hề bất phục hoàn” (Chiến Quốc Sách – Kinh Kha thích Thuỷ Hoàng).

Dịch thơ:

Gió hiu hiu sông Dịch lạnh lùng ghê

Tráng sĩ một đi không trở về.

Hai câu này Kinh Kha hát khi từ biệt Cao Tiệm Ly lên đường hành thích Tần vương Doanh Chính (sau khi thống nhất thiên hạ xưng là Tần Thuỷ Hoàng). Cuộc chia tay diễn ra bên bờ sông Dịch.

47.桃李不言,下自成蹊。(史記李將軍傳)

“Đào lý bất ngôn, hạ tự thành hề” (Sử ký – Lý tướng quân truyện).

Dịch nghĩa: Cây đào cây mận không nói lời nào, dưới gốc cây tự tạo thành một con đường nhỏ.

Cây đào cây mận không nói lời nào, nhưng lại cho hoa thơm, trái ngọt thu hút rất nhiều người tới gốc cây, khiến cho dưới gốc cây đi thành một con đường nhỏ. Cũng như người có đạo đức cao thượng, nghiêm khắc với bản thân mà khoan dung lấy thiện đãi người, tự nhiên sẽ có thể cảm hóa được người khác, tự nhiên sẽ được người khác tôn trọng.

48.燕雀安知鴻鵠之志哉。(史記陳涉世家)

“Yến tước an tri hồng hộc chi chí tai” (Sử ký – Trần Thiệp thế gia).

Dịch nghĩa: Chim sẻ, chim én làm sao biết được chí hướng của chim hồng chim hộc (thiên nga).

Câu này ý muốn nói những kẻ tầm thường làm sao biết được chí hướng của người mang hùng tâm tráng chí.

“Trần Thiệp Thế Gia” viết về Trần Thắng, tên chữ là Thiệp, vốn xuất thân là một anh dân cày, sau xưng vương lên làm Trần Vương, đóng ở đất Trần. Lúc còn cày thuê, Trần Thắng có nói với người bạn cày rằng giàu sang thì đừng quên nhau. Bạn cày cười, đi làm thuê giàu sang gì. Lúc đó, Thắng mới thở dài: “Chao ôi! Sẻ nhạn sao hiểu chí thiên nga!”.

Chim sẻ, chim én sao biết được chí hướng của chim hồng hạc. (Ảnh: wukong.com)

49.運籌帷幄之中,決勝千里之外。(史記高祖本紀)

“Vận trù duy ác chi trung, quyết thắng thiên lý chi ngoại” (Sử ký – Cao Tổ bản kỷ).

Dịch nghĩa: Vận trù (mưu tính) trong màn trướng mà (có thể) quyết định chiến thắng ở ngoài nghìn dặm.

Trương Lương, Hàn Tín và Tiêu Hà được coi là “Hán sơ tam kiệt”, ba anh hùng hào kiệt đã giúp Hán Cao Tổ Lưu Bang dựng nên nghiệp đế. Cao Tổ nói: “Phàm việc mưu tính trong màn trướng mà quyết định được chiến thắng ở ngoài nghìn dặm thì ta không bằng Tử Phòng. Trị nước nhà, vỗ yên trăm họ, vận tải lương thực không bao giờ đứt thì ta không bằng Tiêu Hà. Nắm trong tay trăm vạn quân đã đánh là nhất định thắng, tiến công là nhất định lấy thì ta không bằng Hàn Tín. Ba người này đều là những kẻ hào kiệt, ta biết dùng họ cho nên lấy được thiên hạ”.

50.忠言逆耳利於行,良藥苦口利於病。(史記留侯世家)

“Trung ngôn nghịch nhĩ lợi ư hành, lương dược khổ khẩu lợi ư bệnh” (Sử ký – Lưu Hầu thế gia).

Dịch nghĩa: Lời nói ngay nghe chướng tai mà có lợi cho việc làm, thuốc hay đắng miệng, khó chịu mà có lợi cho bệnh (chữa được bệnh).

Đời người thật sự có sắp đặt

https://www.facebook.com/reel/954632343565573 Có khi bạn nghĩ mình đang lựa chọn cuộc đời. Chọn gặp ai, ở lại với ai, đi con đường nào, từ ...