Các nghị định về nghệ thuật biểu diễn

 https://www.facebook.com/linhvuh/posts/pfbid02pk4M7YwNxrBfzrL5WZpuuiyj7PK3dzqAte2uW7uD8cPzTPpuzudHPcAjDK4dWMc5l?comment_id=3907110672920512

Há há tôi không bênh Hà nhưng các vị nên nhìn và cảm nhận cá nhân bị nghiền nát trong lịch sử, giống NBCT phết:

Dưới đây là một bài giải cấu trúc các văn bản nghị định về kinh doanh nghệ thuật biểu diễn, viết theo logic pháp lý – triết học quản lý – lịch sử thể chế. Bài này không phải tóm tắt luật, mà là đọc luật như một văn bản quyền lực.

GIẢI CẤU TRÚC CÁC NGHỊ ĐỊNH VỀ KINH DOANH NGHỆ THUẬT BIỂU DIỄN

Khi Nhà nước quản lý “cái được diễn”, nhưng né tránh “cái không đủ tiền để diễn”

I. Đặt vấn đề: Luật không chỉ là quy phạm, mà là diễn ngôn quyền lực

Các nghị định về nghệ thuật biểu diễn (từ Nghị định 79/2012, 15/2016 cho tới 144/2020/NĐ-CP) thường được đọc theo cách rất “hành chính”:

Có điều gì được làm?

Có điều gì bị cấm?

Nộp hồ sơ ở đâu?

Nhưng nếu đọc sâu hơn, ta thấy các văn bản này không trung tính.

Chúng phản ánh:

Một cách nhìn của Nhà nước về nghệ thuật

Một chiến lược quản lý xã hội

Và đặc biệt: những điều cố ý không được viết ra

Giải cấu trúc ở đây không nhằm “vạch lỗi”, mà nhằm trả lời câu hỏi:

Nhà nước đang thực sự quản lý cái gì – và đang cố tình không quản lý cái gì?

II. Trục diễn ngôn thứ nhất: Nghệ thuật biểu diễn được định vị là hoạt động văn hóa – tư tưởng, không phải hoạt động kinh tế

Xuyên suốt các nghị định, có một điểm nhất quán tuyệt đối:

 Trọng tâm quản lý đặt vào NỘI DUNG, không phải QUÁ TRÌNH KINH DOANH.

Cụ thể:

Kiểm soát kịch bản, bài hát, lời thoại

Kiểm soát trang phục, hình ảnh, ngôn từ

Kiểm soát yếu tố chính trị, lịch sử, đạo đức

Kiểm soát yếu tố nước ngoài

Trong khi đó, hoàn toàn vắng bóng:

Năng lực tài chính

Khả năng thanh toán hợp đồng

Dòng tiền thực hiện chương trình

Rủi ro đổ vỡ sự kiện

 Điều này cho thấy:

Nhà nước coi biểu diễn trước hết là “vấn đề cái được nói”, chứ không phải “vấn đề cái có thể làm được”.

III. Trục diễn ngôn thứ hai: “Kinh doanh có điều kiện” – nhưng là điều kiện về tư tưởng, không phải điều kiện về năng lực

Về hình thức pháp lý, nghệ thuật biểu diễn là ngành kinh doanh có điều kiện.

Nhưng nếu bóc tách các “điều kiện” đó, ta thấy:

Không có vốn pháp định

Không có ký quỹ

Không có bảo lãnh

Không có nghĩa vụ chứng minh khả năng chi trả

Điều kiện duy nhất là:

Đúng chủ thể

Đúng thủ tục

Đúng nội dung

 Đây là một nghịch lý có chủ ý:

Nhà nước gọi đây là “kinh doanh”, nhưng không quản lý như một hoạt động kinh doanh.

Thực chất, “điều kiện” ở đây là:

Điều kiện được phép xuất hiện trong không gian công cộng

Chứ không phải điều kiện đủ năng lực để tổ chức một sự kiện thương mại

IV. Trục diễn ngôn thứ ba: Nhà nước đẩy rủi ro tài chính ra khỏi không gian công quyền

Một điểm rất quan trọng nhưng ít được nói thẳng:

Các nghị định này cố tình khoanh rủi ro tài chính vào phạm vi dân sự, bằng ba thao tác:

Không đặt điều kiện tài chính từ đầu

Không giám sát dòng tiền thực hiện

Chỉ can thiệp khi có vi phạm hình sự hoặc trật tự xã hội

Hệ quả:

Nghệ sĩ → tự bảo vệ bằng hợp đồng

Ban nhạc → tự đòi tiền trước

Khán giả → tự chịu rủi ro mua vé

Nhà nước đứng ở đâu?

Đứng ngoài rủi ro, nhưng đứng trên nội dung.

Đây không phải sơ suất, mà là lựa chọn chính sách.

V. Trục diễn ngôn thứ tư: Nỗi sợ “hành chính hóa sáng tạo”

Nếu đọc lịch sử lập pháp, có thể thấy một nỗi sợ xuyên suốt:

Sợ đặt điều kiện tài chính sẽ:

Tạo “giấy phép con”

Ưu ái doanh nghiệp lớn

Giết chết nghệ sĩ độc lập

Mở đường cho xin–cho

Do đó, nhà làm luật chọn phương án:

Thà không quản tiền, còn hơn quản tiền mà dính đến quyền lực tùy tiện.

Nhưng cái giá phải trả là:

Luật phù hợp với đêm văn nghệ nhỏ

Nhưng không còn phù hợp với công nghiệp biểu diễn quy mô lớn

VI. Mâu thuẫn nội tại của hệ thống nghị định

Khi giải cấu trúc đến đây, một mâu thuẫn lộ rõ:

Một mặt, Nhà nước:

Yêu cầu xin phép

Kiểm soát chặt nội dung

Can thiệp sâu vào hình thức biểu diễn

Mặt khác:

Không kiểm soát năng lực thực thi

Không bảo vệ chuỗi lao động nghệ thuật

Không bảo vệ khán giả trước rủi ro đổ vỡ

 Quyền lực thì tập trung, nhưng trách nhiệm thì phân tán.

VII. Kết luận: Luật không sai – nhưng đang nói bằng ngôn ngữ của một thời đã qua

Các nghị định về nghệ thuật biểu diễn không sai về kỹ thuật pháp lý.

Vấn đề nằm ở chỗ:

Chúng được viết cho một thế giới nơi biểu diễn là hoạt động văn hóa quy mô nhỏ,

trong khi thực tế đã chuyển sang công nghiệp biểu diễn – thị trường hóa cao – rủi ro xã hội lớn.

Giải cấu trúc không nhằm phủ định luật, mà để chỉ ra:

Những gì luật đang nói quá to

Và những gì luật đang im lặng một cách nguy hiểm

VIII. Một câu kết “đinh” (anh có thể dùng)

Pháp luật về nghệ thuật biểu diễn ở Việt Nam không thiếu quyền lực, mà thiếu một triết lý quản lý mới: coi biểu diễn không chỉ là vấn đề cái được diễn, mà còn là vấn đề cái có đủ năng lực để diễn đến cùng.